O palacio de Vitiza, polo amor dunha moza

el . Publicado en Propuestas

Bóveda da igrexa de Vilar de DonasTexto: MARTA VEIGA. Fotos: XESÚS PONTE

A LISTAXE dos reis godos era unha desas torturas preEXB que exemplarizaban os tempos de «a letra con sangue entra». Días de zocos, de xergóns de follado de millo e calefacción rumiante, con catro tetos, baixo o sobrado, como se pode revivir na casa da Rebordela de Santiago de Albá. En Palas, a moi poucos quilómetros de Albá, tivo palacio un dos derradeiros godos da listaxe, Vitiza, chamado para resucitar o reino suevo de Galicia, pero máis célebre por matar a Favila, o pai do Pelaio que logo se erguería contra os mouros.

E todo, polo amor dunha moza, como nas mellores historias.

O conto, sexa como for -hai quen di que a Favila matouno un oso-, sucedeu nos albores do século VIII. Aínda agora, tantos anos despois, escóitase aos petrucios da Ulloa dicir iso de «ir a palacio» cando van camiño de Palas, por moito que hoxe o nome de Vitiza non sexa máis ca un discreto secundario na canción de xeo e lume de Occidente.

A historia, «pero a verdadeira», desta terra converteuse nun modo de vida para Jesús, sancristán de San Salvador de Vilar de Donas e electricista xubilado logo dunha vida emigrado en Bilbao.

Vilar de Donas é unha das xoias arquitectónicas de Galicia, dun estilo ecléctico altomedieval cargado de simboloxía. Se viaxa desde a cidade de Lugo, para acceder ao templo cómpre tomar un desvío desde a estrada N-547, a man dereita, antes de chegar a Palas.

Jesús achégase en canto barrunta que hai forasteiros diante da igrexa, para abrirlles as portas e para contar unha historia que leva compilando «máis de doce anos», grazas a internet e ás achegas de «investigadores e estudosos de todo o mundo», que algunha vez visitaron esta parroquia de Palas e que agora manteñen amizade epistolar co sancristán.

Aquí, a historia oficial non ten cabida. Jesús, mesmo, querería que se quitase o panel informativo de diante do templo porque «só conta mentiras». A súa verdade pasa por negar que o fundador fose o tal Airas Pérez de Monterroso -nada que ver co secular pique de veciñanza entre palenses e monterrosinos- no século XII.

Mentres, repasa os motivos das arquivoltas: piñas de piñeiro galego, a cornamenta dun macho cabrío, atopa estelas celtas; o sol e a lúa, a flor do cardo -«símbolo de Escocia»- e o trevo -«símbolo da Santa Trindade, de San Patricio e de Irlanda-. E unha figura, engade, «co pelo curto por diante e longo por detrás, que é o tocado que levaban os monxes sanxuanistas irlandeses».

Tomba dun cabaleiro soterrado no interior do templo de Vilar de DonasE os cabaleiros da orde de Santiago?

«Chegaron máis tarde e conservaron o que había: a cruz de Santiago está só na pía de auga bendita e...».

E as donas?

O guardés é inmune ao desalento: «Nunca houbo monxas aquí; as donas foron dúas herdeiras, Munia e Visclavara Froilaz».

E refrenda a hipótese de que foi a orde irlandesa a que, fuxindo dos viquingos, chegou a Galicia e erixiu o mosteiro de Vilar de Donas, sobre un templo anterior «dos celtas». E insiste: «Os trevos, os trisqueis, a cruz de San Columbano...»

A pechadura da entrada principal de Vilar de DonasO home entra pola sancristía para abrir dende dentro a igrexa.

A portada é unha marabilla de madeira, que aínda conserva a cor vermella inglesa que foi tan común na Galicia interior hai unhas décadas. As ferraxes constrúen uns motivos idénticos aos da porta principal da catedral de Ratisbona, en Alemaña, segundo o sancristán.

Porén hai historiadores que din que non é a seo da cidade bávara, senón a igrexa de San Ulrich, a que inspirou o deseño da porta de Vilar de Donas. «Trouxo o debuxo un peregrino alemán hai como oitocentos anos», tercia Jesús.

Feita a luz, as pinturas góticas de Vilar de Donas, únicas en Galicia, son abraiantes e nelas están representados Xoán II de Castela e Enrique de Trastámara; corría o século XV cando foron feitas e os poderes eran outros.

En Palas crúzanse as biografías dos reis de León e Castela, moitos Afonsos e a afoutada Urraca, condesa de Galicia, raíña de León e Castela, e personaxe relevante na encrucillada na Iberia medieval.

A historia oficiosa e lendaria de Palas conta que centos de anos antes de que Emilia Pardo Bazán tomase inspiración para ‘Los pazos de Ulloa’, a raíña Urraca pasou tempadas de fuxidía no verdadeiro pazo da Ulloa, un caserón aínda en pé no lugar do mesmo nome, na parroquia de Curbián e de recia arquitectura.

Pódese visitar o robusto edificio nun pequeño traxecto desde a vila de Palas. Chégase -en dirección cara Melide-conducindo ata Carballal e alí se toma a man esquerda un desvío que dirixe a Curbián e Sambreixo.

Castelo de Pambre

Serve a mesma estrada para achegarse ata unha das máis importantes mostras da arquitectura militar galega; o castelo de Pambre.

Primeiro, por porte, polas súas catro torres robustas e a maxestuosa torre da homenaxe, elevada en almenas que se erguen ata os once metros de altura. Segundo, e máis importante, por pura supervivencia.

Recibe o escudo de armas dos Ulloa, pedigrí nobiliario galego.

Gonzalo Ozores de Ulloa construíu o castelo e, cando xa se albiscaba a fin da Idade Media, pasou á todopoderosa casa de Alba, que foi deixando esmorecer Pambre, un de tantos castelos no monopoly dos Alba.

Quizais o percorrido desta marcial edificación, agora comesta polas hedras e por brión que semella ouro á raiola, serva como analoxía da propia historia de Palas.

Porque, ao igual que en Pambre o choque de espadas foi enmudecido polos bruídos das vacas e o castelo botou case máis tempo como centro agropecuario que como enclave defensivo, Palas puxo fóra as intrigas pacegas e os nomes dos reis ficaron como eco para as súas xentes.

Por ese tempo, mesmo o Camiño perdeu tirón cos cismas protestantes e os palenses centráronse na súa paisaxe de prados que clarean entre soutos e carballeiras na conca alta do Ulla. Neles, aínda hoxe se pastorean as vacas das que se muxe o celebérrimo queixo da Ulloa, de pasta branda e exquisito manxar ao que esta fin de semana se lle rende tributo en Palas.



Por ese tempo, mesmo o Camiño perdeu tirón cos cismas protestantes e os palenses centráronse na súa paisaxe de prados que clarean entre soutos e carballeiras na conca alta do Ulla. Neles, aínda hoxe se pastorean as vacas das que se muxe o celebérrimo queixo da Ulloa, de pasta branda e exquisito manxar.

Poucos efectos cromáticos resultan tan espectaculares coma o contraste do pelo cobrizo do bóvido rubio do país sobre o recén da herba, que diría Lorenzo Varela.

Na mesma vila, fronte ao bar Central, tómase o camiño que dirixe a Marzá e Vilareda, empregado como roteiro do colesterol.

Interior dunha casa en Santiago de AlbáUnha ponte en Pambre

Tags: Palas de Rei, Pambre Vilar de Donas

¡Atención! Este sitio usa cookies y tecnologías similares.

Si no cambia la configuración de su navegador, usted acepta su uso. Saber más

Acepto

¿Qué son las Cookies?

Una cookie es un fichero que se descarga en tu ordenador al acceder a determinadas páginas web. Las cookies permiten a una página web, entre otras cosas, almacenar y recuperar información sobre los hábitos de navegación de un usuario o de su equipo, gestionar el acceso de usuarios a zonas restringidas de la web …etc.

¿Qué tipo de Cookies utiliza esta página web?

Cookies de Análisis

Son aquéllas que posibilitan el seguimiento y análisis del comportamiento de los usuarios en nuestra página. La información recogida se utiliza para la medición de la actividad de los usuarios en la web y la elaboración de perfiles de navegación de los usuarios, con la finalidad de mejorar la web, así como los productos y servicios ofertados.

Cookies Técnicas

Son aquéllas que facilitan al usuario la navegación a través de la web y la utilización de las diferentes opciones o servicios que existen en la página como por ejemplo la identificación de sesión, acceso a zonas restringidas, recuperación de los elementos introducidos en el sistema de pedidos …etc.

Cookies de Personalización

Son aquéllas que permiten al usuario acceder a la web con una serie de caracteríticas técnicas predeterminadas, según los criterios preestablecidos en su equipo, como por ejemplo el idioma, el tipo de navegador, la configuración regional….etc.

¿Quién utiliza las Cookies?

Las cookies empleadas en esta página web, son utilizadas por el responsable legal de la misma. No obstante, las cookies de análisis son gestionadas a través de Google Analytics, un servicio de analítica web prestado por Google, Inc., cuya oficina principal está situada en 1600 Amphitheatre Parkway, Mountain View (California), CA 94043, Estados Unidos (“Google”). Google Analytics utiliza sus cookies para analizar la navegación de los usuarios en este sitio web. La información que genera la cookie acerca del uso de la página (incluyendo su dirección IP) será directamente transmitida y archivada por Google en los servidores de Estados Unidos. Google usará esta información para proporcionarnos información sobre la actividad de los usuarios en nuestra webt. Google podrá transmitir dicha información a terceros cuando así se lo requiera la legislación, o cuando dichos terceros procesen la información por cuenta de Google. Google no asociará su dirección IP con ningún otro dato del que disponga Google. Si desea saber mas sobre los términos de privacidad de este servicio puede informarse en la siguiente página web. http://www.google.com/intl/es/analytics/privacyoverview.html

¿Cómo puedo desactivar o eliminar las Cookies?

Puede permitir, bloquear o eliminar las cookies instaladas en su equipo mediante la configuración de las opciones del navegador instalado en su ordenador. En los siguientes enlaces encontrará información adicional sobre las opciones de configuración de las cookies en los distintos navegadores. 

Internet Explorer
Google Chrome
Firefox
Safari